شاکی: آقایان 1ـ سیدحسین راستگو 2ـ علی اصغر رضائی 3ـ سازمان بازرسی کل کشور. مقدمه: شکات به شرح دادخواستهای تقدیمی و معاون نظارت و بازرسی امور فرهنگی و اجتماعی سازمان بازرسی کل کشور طی شکایت نامه شماره 582/6/1 مورخ 20/1/1385 اعلام داشته اند، با توجه به مصوبات مورخ 27/12/1385 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران و 28/2/1367 مجلس شورای اسلامی و 14/7/1380 مجمع تشخیص مصلحت نظام ملاحظه می گردد که قانونگذار در هر مورد و به هر دلیل (از جمله سخت و زیان آور بودن بعضی مشاغل) تعدادی از کارگران را با اضافه نمودن سوابق کارکرد آنان مشمول بازنشستگی پیش از موعد نموده است. لکن سازمان تأمین اجتماعی پس از احتساب این سوابق ارفاقی برای محاسبه مستمریها و صدور احکام هنگام محاسبه و پرداخت دیگر مزایا، با تفسیر نابجا از قانون مبادرت به تنظیم و تصویب ضوابطی کرده که حقوق مکتسبه آنان را مخدوش و موجب کاهش یا حذف بعضی از مزایا از مستمری بگیران شده است. 1ـ در بند 3ـ3 بخشنامه شماره 40 مستمریها به صراحت اعلام نموده که سوابق ارفاقی موضوع بخشنامه شماره 577 و 613 حتی مورد محاسبه واقع نخواهدشد. لذا برای محاسبه همترازی مستمریها تنها به سوابق پرداخت حق بیمه بر مبنای سالهای کارکرد بیمه شده اکتفا نموده و حقی را که قانونگذار به هر دلیل از جمله سخت و زیان آور بودن مشاغل برای افراد مشمول قائل گردیده، نادیده گرفته است. 2ـ در بند2 بخشنامه شماره27 مستمریها، سوابق ارفاقی در بخشنامه های 577 و 613 حتی در محاسبه پرداخت کمک عائله مندی بازنشستگان منظور نشده است، در حالی که سوابق ارفاقی دولت می بایست به عنوان سابقه واقعی پرداخت حق بیمه تلقی می گردید و در پرداخت مزایا موثر واقع می شد. این اقدام سازمان مغایر با تبصره4 ماده واحده قانون بازنشستگی پیش از موعد مصوب 1367 مجلس شورای اسلامی می باشد. 3ـ در بند3 بخشنامه شماره28 مستمریها، در محاسبه و پرداخت حق سنوات مازاد بر بیست سال سابقه پرداخت حق بیمه مستمری بگیران، سوابق ارفاقی لحاظ شده قانونی، مورد احتساب قرار نگرفته است و لذا این بند از بخشنامه مذکور مغایر با تبصره4 ماده واحده قانون بازنشستگی پیش از موعد مصوب 1367 مجلس شورای اسلامی و ماده4 لایحه قانونی بازنشستگی پیش از موعد مشمولین قانون تامین اجتماعی مصوب 1358 شورای انقلاب و ماده واحده قانون تمدید مهلت قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه شدگان تامین اجتماعی مصوب 1370 مجلس شورای اسلامی می باشد. 4ـ در بند (ب) بخشنامه شماره30 مستمریها (موضوع افزایش مستمری و تعیین حداقل و حداکثر میزان آن از اول سال 1379) سوابق ارفاقی بخشنامه های 577 و 613 فنی را در احتساب 25 سال سابقه به منظور افزایش مقرر در بند مذکور به مبلغ 18092 ریال در هر ماه ملاک محاسبه قرار نداده است. این بند از بخشنامه مغایر با تبصره4 ماده واحده قانون بازنشستگی پیش از موعد مصوب 1367 و ماده واحده قانون تمدید مهلت قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه شدگان تامین اجتماعی مصوب 1370 می باشد. 5 ـ طبق بند 4ـ1 بخشنامه 42 مستمریها میزان افزایش مستمری مربوط به ماده 96 قانون تامین اجتماعی به مستمری بگیرانی که از سوابق ارفاقی استفاده نموده اند صرفاً نسبت به سنوات واقعی پرداخت حق بیمه (سنوات کارکرد بیمه شده) محاسبه گردیده که این بند از بخشنامه مغایر با بند (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره2 الحاقی ماده76 قانون تامین اجتماعی و تبصره4 ماده واحده قانون بازنشستگی پیش از موعد مصوب 1367 و ماده واحده قانون تمدید قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه شدگان تامین اجتماعی مصوب 1370 مجلس شورای اسلامی و ماده4 لایحه قانون بازنشستگی پیش از موعد مشمولین قانون تامین اجتماعی مصوب 1358 شورای انقلاب می باشد. 6 ـ در بند (د) بخشنامه شماره 4 کارهای سخت و زیان آور مورخ 28/10/1381 در قسمت تذکر که در خصوص بازنشستگی پیش از موعد کارهای سخت و زیان آور مربوط به قانون مصوب 1380 مجمع تشخیص مصلحت نظام، سنوات ارفاقی قانون پیش گفته به عنوان سوابق پرداخت حق بیمه، ملاک محاسبه پرداخت کمک هزینه عائله مندی و نیز حق سنوات مازاد بر 20سال بازنشستگان مذکور موضوع بخشنامه های شماره 27، 1/27 و 28 مستمریها قرار نگرفته است و صرفاً سوابق واقعی پرداخت حق بیمه لحاظ شده است. این بند از بخشنامه مذکور مغایر با بند (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره2 الحاقی ماده 76 قانون تامین اجتماعی مصوب تیر ماه1354 می باشد. با توجه به اینکه حکم قوانین سه گانه بازنشستگی پیش از موعد مذکور سنوات ارفاقی مبنای محاسبه مستمریها و جزء حقوق مکتسبه بیمه شدگان محسوب گردیده است. ابطال بندهای مذکور مورد تقاضا است، مدیرکل دفتر امور حقوقی و دعاوی سازمان تأمین اجتماعی در پاسخ به شکایت مذکور طی نامه شماره37875/7100 مورخ28/9/1385 و 32722/7100 مورخ 21/8/1385 اعلام داشته اند، بر طبق قانون اصلاح پاره ای از مقررات مربوط به حقوق بازنشستگی، بانوان شاغل، خانواده ها و سایر کارکنان مصوب 1379 از تاریخ 1/1/1379 تغییراتی در جهت افزایش حقوق بازنشستگی و وظیفه ایجاد گردید. این تغییر سبب گردید که افرادی که قبل از تاریخ اخیرالذکر به دایره مستمری بگیران وارد شده بودند از میزان مستمری کمتری نسبت به دیگران برخوردار باشند. از این رو طی بند (ل) تبصره4 قانون بودجه سال1381 کل کشور، مبلغی جهت ایجاد هماهنگی میان دو گروه مستمری بگیر فوق در اختیار صندوقهای مشمول آن قانون قرار گرفت. با آنکه قانون اصلاح پاره ای از... شامل مشمولین صندوق تامین اجتماعی نمی گردید اما به موجب بند 8 آیین نامه بند (ل) تبصره4 قانون بودجه سال 1381 کل کشور مقرر گردید که سازمان تامین اجتماعی می تواند به منظور هماهنگ سازی حقـوق مستـمری بگیـران تحـت پوشش خود نسبـت به اصلاح حقوق آنان با تصویب هیأت مدیره اقدام نماید. براین اساس و علیرغم الزام قانونی، سازمان طی بخشنامه40 مستمریها، حقوق مستمری بگیران را طبق «قانون اصلاح...» و با توجه به دو عامل سابقه پرداخت حق بیمه و متوسط دستمزد مبنای برقراری مستمری، هماهنگ با مستمری بگیران سایر صندوقها نمود. با توجه به آنکه ملاک اصلی در احتساب سوابق، سوابقی واقعی یعنی سوابقی است که حق بیمه مربوط به آن دریافت شده است و با توجه به عدم الزام قانونی در بخشنامه شماره40 که ناظر بر هماهنگ سازی مستمریها بود، صرفاً سوابق واقعی لحاظ گردید، هر چند در خصوص تعیین مستمریها و افزایش سالیانه آن، سوابق واقعی و ارفاقی هر دو مورد احتساب واقع شد. با این همه سازمان در سال 1383 طی بخشنامه شماره 3/40 در هماهنگ سازی مستمریها، کلیه سوابق اعم از واقعی و ارفاقی را مورد محاسبه قرار داد و کلیه مشمولین بخشنامه شماره 40 براساس سوابق مزبور از هماهنگ سازی مستمری برخوردار گردیدند. بنابراین در واقع موضوع بند 3ـ3 بخشنامه شماره40 از حیث عدم محاسبه سوابق ارفاقی منتفی و شکایت مطـروحه سالـبه به انتفاء موضوع گردیده است. ب ـ پرداخت کمک هزینه حق سنوات (موضوع بخشنامه28 مستمریها) به موجب مصوبات شماره72048 مورخ22/12/1372، 322 مورخ 19/7/1374، 1668 مـورخ 22/8/1375، 71055 مـورخ 12/11/1377 هیـأت وزیـران به سازمان تامین اجتماعی اجازه داده شده است تا به استناد ماده96 قانون تامین اجتماعی با استفاده از اختیارات قانونی خود از محل منابع داخلی سازمان به کسانی که بیش از 20 سال سابقه بیمه پردازی دارند، مبلغی علاوه بر افزایشهای سالیانه موضوع ماده 96 فوق پرداخت گردد. نظر به اینکه اولاً، این مبالغ فراتر از الزامات قـانونی و به عـنوان امتـیازی به دارندگان سوابق کثیر بیمه پردازی اعطا می شود. ثانیاً، در متن مصوبات مذکور در فوق، صراحتاً به «سابقه پرداخت حق بیمه» اشاره شده است و سوابق ارفاقی که صرفاً به عنوان ارفاقی در حصول بازنشستگی پیش از موعد اعطاء گردیده است و بازنشستگان در ازاء آن حق بیمه ای پرداخت نکرده اند، از مصادیق سابقه موضوع آن مصوبات محسوب نمی گردد، لذا سازمان در بند3 بخشنامه متنازع فیه مقرر نموده که سوابق ارفاقی در پرداخت کمک هزینه های مزبور مورد محاسبه قرار نمی گیرد. بنابراین حکم مقرر در بند3ـ3 بخشنامه فوق کاملاً در تطابق با منطوق مصوبه هیأت وزیران صادر گردیده سازگاری تام دارد. ج ـ کمک هزینه عائله مندی (موضوع بند (ب) بخشنامه شماره30) این کمک هزینه نیز وضعیتی مشابه کمک هزینه حق سنوات دارد. پرداخت کمک عائله مندی طبق ماده87 قانون تامین اجتماعی بر عهده کارفرما است. با این همه به منظور مساعدت به بیمه شدگان، سازمان طبق مصوبه شورای عالی تامین اجتماعی پرداخت آن را خود بر عهده گرفته است. لذا اصل پرداخت آن امری است اختیاری و قانوناً سازمان تکلیفی نسبت به آن ندارد. براین اساس طبق پیشنهاد مورخ 5/10/1377 هیأت مدیره سازمان، شورای عالی تامین اجتماعی طی مجوز مورخ 8/10/1377 تصویب نمود که میزان کمک مزبور براساس میزان اشتراک مستمری بگیران با صندوق، یعنی میزان سنوات پرداخت حق بیمه افزایش یابد و با توجه به اینکه سوابق ارفاقی، بلحاظ آنکه حق بیمه ای بابت آن پرداخت نشده است از مصادیق چنین سابقه ای محسوب نمی گردد. د ـ افزایش مستمریهای موضوع ماده 96 قانون تامین اجتماعی (بند 4ـ1 بخشنامه شماره42 مستمریهای سازمان) در این خصوص اعلام می دارد که طبق نامه شماره 64318 مورخ 3/7/1385 مدیر کل امور فنی مستمریهای سازمان سوابق ارفاقی در افزایشهای سالیانه موضوع ماده 96 همواره ملاک عمل بوده است لذا خواسته شاکی عملاً اجابت گردیده و سالبه به انتفاء موضوع است. هـ ـ بند (د) بخشنامه شماره4 کارهای سخت و زیان آور، این بخشنامه نیز که در واقع تکرار مفاد بخشنامه شماره 30 و 28 مستمریها است بر مبنای استدلالهای مندرج در بند (ب) و (ج) این لایحه هیچگونه مغایرتی با قانون ندارد. بنابمراتب فوق رد شکایت مطروحه مورد استدعا است. هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ فوق با حضور رؤسا و مستشاران و دادرسان علی البدل شعب دیوان تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاوره با اکثریت آراء به شرح آتی مبادرت به صدور رأی می نماید. رأی هیأت عمومی الف ـ به شرح لایحه جوابیه شماره 32722/7100 مورخ 21/8/1385 با تصویب بخشنامه شماره 3/40 در سال 1383 درهماهنگ سازی مستمریها، کلیه سوابق اعم از واقعی و ارفاقی مورد محاسبه قرارگرفته و کلیه مشمولین بخشنامه شماره40 براساس سوابق مزبور از هماهنگ سازی مستمری برخوردار گردیده اند که با این وصف اعتراض نسبت به بند3ـ3 بخشنامه شماره 40 سالبه به انتفاء موضوع است و موردی برای رسیدگی و اتخاذ تصمیم در این قسمت وجود ندارد. ب ـ طبق تبصره4 ماده واحده قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه شدگان تامین اجتماعی مصوب 1367، سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان آور هنگام محاسبه مقرری هر سال معادل یکسال و نیم محاسبه و منظور می شود. بنابراین مدت مزبور از جهت مقرر در قانون در حکم خدمت رسمی محسوب می شود و بند2 بخشنامه شماره27 مستمریها، بند3 بخشنامه شماره28 مستمریها، بند (ب) بخشنامه شماره 30 مستمریها، بند 4ـ1 بخشنامه شماره 42 مستمریها، بند (د) بخشنامه شماره 4 کارهای سخت و زیان آور از جهت اینکه متضمن نفی قابلیت احتساب مدت ارفاقی مزبور در احتساب مزایا و فوق العاده های مندرج در بندهای فوق الذکر است، خلاف هدف مقنن و مغایر قانون می باشد. بنابراین بندهای فوق الذکر مستنداً به اصل 170 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و بند یک ماده 19و ماده42 قانون دیوان عدالت اداری ابطال می شود.
مرکز قوانین گزیتانسخه آماده ارائه و بایگانی