شاکی: 1- سازمان کل کشور 2- آقای محمدرضا مکوندی 3- آقای سهراب کیاشی 4- آقای ابراهیم اناری. مقدمه: 1- قائم مقام ریاست سازمان بازرسی کل کشور طی شکایت نامه شماره 17240/85/302 مورخ 21/5/1385 اعلام داشته اند، مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی در بخشنامه شماره 1/4 راجع به برقراری مستمری بازنشستگی بیمه شدگان شاغل در کارهای سخت و زیان آور که قبل و بعد از 14/7/1380 کماکان در کارهای سخت و زیان آور شاغل بوده و سپس بیکار شده اند، تصریح داشته است «پیرو بخشنامه شماره 4 کارهای سخت و زیان آور و با توجه به تصویب نامه شماره 104709/1100 مورخ 8/10/1383 هیأت مدیره درخصوص برقراری مستمری بازنشستگی جهت آن دسته از بیمه شدگانی که قبل و بعد از تاریخ تصویب قانون (14/7/1380) در کارهای سخت و زیان آور شاغل بوده و در زمان اشتغال درخواست خود را مبنی بر استفاده از بازنشستگی قانون مزبور و آیین نامه مربوطه به کمیته های استانی کارهای سخت و زیان آور موضوع ماده 8 آیین نامه مذکور ارائه نموده اند و کمیته استانی نیز شغل آنان را سخت و زیان آور تشخیص داده و مراتب را به همراه آراء مربوطه به شعبه سازمان ارسال نموده لیکن به دلیل عدم اشتغال در زمان رسیدگی توسط شعب (به دلیل تعطیلی کارگاه یا استفاده از مقرری بیکاری) برقراری مستمری بازنشستگی این قبیل افراد از تاریخ صدور حکم بازنشستگی بلامانع خواهد بود. 1- بیمه شده در زمان تسلیم درخواست خود به کمیته استانی در کارگاه دارای مشاغل سخت و زیان آور و در شغل سخت و زیان آور اشتغال به کار داشته و قبل از اینکه سخت و زیان آوری شغل توسط کمیته استانی تأیید گردیده باشد، کارگاه مربوطه تعطیل و یا بیمه شده بیکار و تحت پوشش مقرری بیکاری قرار گرفته است. 2- ...... 3- ......» این در حالی است که قانونگذار در بند یک جزء (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره 2 الحاقی ماده 76 قانون اصلاح مواد 72 و 77 و تبصره ماده 76 قانون تأمین اجتماعی مصوب 1354 و الحاق دو تبصره به ماده 76 مصوب 1371 مقرر نموده است «افرادی که حداقل بیست سال متوالی و بیست و پنج سال متناوب در کارهای سخت و زیان آور اشتغال داشته باشند و در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته باشند می توانند تقاضای مستمری بازنشستگی نمایند. هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان آور یک و نیم سال محاسبه خواهد شد». مضافاً، هیأت وزیران در ماده 14 آیین نامه اجرایی قانون مذکور بیان داشته است: «شرایط بازنشستگی در کارهای سخت و زیان آور: 1- بیمه شدگانی که حداقل 20 سال سابقه کار متوالی یا 25 سال سابقه کار متناوب و پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان آور دارا باشند، بدون شرط سنی می توانند درخواست بازنشستگی از سازمان تأمین اجتماعی نمایند». لذا ملاحظه می فرمایید، با اشتغال در کارهای سخت و زیان آور به مدت 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب و پرداخت حق بیمه، امکان بازنشستگی بیمه شده فراهم می گردد. سازمان تأمین اجتماعی در بند یک مصوبه 1/4، اشتغال به کار فرد بیمه شده در مشاغل سخت و زیان آور در هنگام تسلیم درخواست شرط دانسته، این در حالی است که فرد بیمه شده 25 سال متناوب سابقه [اشتغال] به کار در زمان درخواست ندارد. بنا به مراتب و از آنجا که مصوبه یادشده برخلاف قانون مارالذکر است، ابطال آن مورد تقاضا است. 2- شکات در دادخواستهای تقدیمی اعلام داشته اند، اخیراً سازمان تأمین اجتماعی با استناد به بخشنامه 1/4 اعلام می نماید علاوه بر بیست سال متوالی یا بیست و پنج سال متناوب سابقه پرداخت حق بیمه در انجام کارهای سخت و زیان آور، باید همچنان در شغل سخت و زیان آور باشد تا بتواند از مزایای مقررات مربوط به سخت و زیان آور بودن شغل استفاده نماید. در حالی که در مقررات قانونی مربوطه چنین شرطی وجود ندارد. با توجه به مراتب ابطال بخشنامه شماره 1/4 تأمین اجتماعی مورد تقاضا می باشد. مدیرکل دفتر امور حقوقی و دعاوی سازمان تأمین اجتماعی در پاسخ به شکایت مذکور طی نامه شماره 21018/7100 مورخ 24/5/1385 اعلام داشته اند، 1- براساس بند 5 ماده 14 آیین نامه اجرایی موضوع تصویب نامه شماره 58352/ت25960 مورخ 27/12/1380 هیأت وزیران، شرط استحقاق بیمه شدگان واجد شرایط برای تقاضای مستمری بازنشستگی، شاغل بودن در حین درخواست بازنشستگی است. این بند و شرط شاغل بودن مقرر در آن قبلاً در هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مورد رسیدگی و طی دادنامه شماره 463 الی 703 مورخ 3/12/1382 مورد تأیید قرار گرفته است. 2- شرط (شاغل بودن) در بند 3 ماده 14 آیین نامه مذکور به گونه صریح تر و موکدتری مقرر گردیده که طبق آن «این قبیل بیمه شدگان به صرف ارائه درخواست بازنشستگی پیش از موعد در کارهای سخت و زیان آور رسماً از سوی سازمان تأمین اجتماعی به آنها ابلاغ شود و سپس ترک کار نمایند. چنانچه از صراحت این بند پیداست، فرد در هنگام اعلام احراز شرایط بازنشستگی می باید شاغل باشد. بنابراین طبق این بند آیین نامه، نه تنها هنگام درخواست بازنشستگی بلکه هنگام اعلام احراز شرایط بازنشستگی نیز، فرد باید شاغل باشد تا امکان بازنشستگی وی محقق گردد. بنا به مراتب در بخشنامه مورد شکایت هیچگونه حکم و مقرره ای که موجب محرومیت بیمه شدگان از حقوق قانونی آنها باشد تصویب نشده و مغایرتی با قانون ندارد. هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ فوق با حضور رؤسای شعب بدوی و رؤسا و مستشاران شعب تجدیدنظر تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاوره با اکثریت آراء به شرح آتی مبادرت به صدور رأی می نماید. رأی هیأت عمومی همانطور که در دادنامه شماره 298 مورخ 15/5/1385 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری تصریح شده، قانونگذار علی الاطلاق و بدون هرگونه قید و شرط افرادی را که حداقل 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب در کارهای سخت و زیان آور اشتغال به کار داشته و در هر مورد حق بیمه مربوط را به سازمان تأمین اجتماعی پرداخته باشند، ذیحق به تقاضای برقراری مستمری بازنشستگی اعلام نموده است. بنابراین بند یک بخشنامه شماره 1/4 کارهای سخت و زیان آور که استفاده از مستمری بازنشستگی افراد واجد شرایط را مقید و مشروط به فعلیت اشتغال اشخاص مزبور در کارگاه دارای مشاغل سخت و زیان آور و در حالت اشتغال به کارهای مزبور در زمان تسلیم درخواست بازنشستگی کرده است، خلاف هدف و حکم مقنن و خارج از حدود اختیارات سازمان تأمین اجتماعی در وضع مقررات دولتی تشخیص داده می شود و مستنداً به قسمت دوم ماده 25 قانون دیوان عدالت اداری ابطال می شود.
مرکز قوانین گزیتانسخه آماده ارائه و بایگانی